Сёняшні Беларус - псіхалагічны партрэт

"З усіх нашых суседзяў найменшае можна сказаць пра беларусаў... Беларусы нам заўсёды здаваліся дзіўна невыразнымі"; — такімі словамі пачынаецца артыкул вядомага польскага публіцыста Б.Цывіньскага "Дык хто ж такія беларусы?.." Ці ёсць праўдзівай такая ацэнка? Яна, праўдзівая настолькі, наколькі адлюстроўвае становішча этнічнага крызісу на Беларусі, пік якога прыпаў на 1970 - 80-я гады. За гэтым часам мы не толькі не мелі магчымасці развіваць нацыянальную культуру, мы нават няспынна страчвалі сваю нацыянальную адметнасць. Трэба, аднак, прызнаць, што гэты крызіс значна старэйшы за савецкую сістэму. 

Бусел - сімвал беларускага краю

Aд другой паловы ХVIII стагоддзя, калі беларусы пачалі страчваць сваю дзяржаўнасць, краіна перажывала безупынны крызіс каланізацыі, наступствы якога мы адчуваем да сёння. З гэтай нагоды ў XIX стагоддзі адзін невядомы аўтар выказаўся так: "Наш край не ёсць польскім, не ёсць расейскім, але ёсць заваяваным".

Паланізацыя і асабліва русіфікацыя ў ХІХ стагоддзі, несумненна, пашкодзілі развіццю беларускай культуры і затрымалі працэс утварэння нацыі. Што датычыць русіфікацыі - яна працягвалася і потым пад маркай стварэння "адзінага і непадзельнага савецкага народа". Калі мы сёння прыгледзімся да першага сустрэчнага беларуса, дык пабачым, хутчэй за ўсё, што ён размаўляе па-расейску, чытае расейскія газеты, няшмат ведае са сваёй нацыянальнай гісторыі, глядзіць расейскае тэлебачэнне і г.д. Усё гэта пацвярджае вельмі нізкі ўзровень нацыянальнай самасвядомасці тыповага беларуса...

I тым не менш, беларусы ненаўмысна захавалі нацыянальную ідэнтычнасць. Парадаксальным чынам, 80% этнічных беларусаў падчас перапісу 1989г. назвалі роднай мовай беларускую, хаця і не карысталіся ёю ў паўсядённым жыцці. Трэба памятаць пра гэта, каб мець больш збалансаванае ўяўленне пра беларускі характар.