Неаліт – новы каменны век

6-5 тыс. гадоў назад (~ IV тысячагоддзе да н. э.) у гісторыі першабытнага насельніцтва Беларусі распачаўся заключны этап каменнага веку — новы каменны век, або неаліт (па-грэчаску «νεος» — новы). Ён працягваўся каля 2 тыс. гадоў i характарызаваўся важнымі зменамі ў жыцці нашых продкаў. У неаліце навучыліся ляпіць гліняны посуд, пачалі вырабляць больш дасканалыя шліфаваныя каменныя прылады працы, прыступілі да здабычы крамянёвай сыравіны шахтавым спосабам. Аднак важнейшым дасягненнем гэтага этапу стала зараджэнне i распаўсюджанне земляробства i жывёлагадоўлі. Такія кардынальныя зрухі ў гаспадарцы ў сваю чаргу паўплывалі не толькі на матэрыяльную, але i на духоўную культуру насельніцтва, на ўзаемаадносіны паміж людзьмі, на ix светапогляд i вераванні. Яны ж выклікалі i прыкметны рост колькасці насельніцтва, якое ўжо магло харчавацца не толькі за кошт навакольнай прыроды, але i само гадавала статкі — жывыя запасы мяса i вырошчвала на палях акультураныя расліны. Мезалітычныя стаянкі на тэрыторыі Беларусі сустракаюцца не часта. Можна цэлы дзень ісці берагам Нёмана або Дняпра i знайсці толькі пару месцаў пасялення тагачаснага чалавка. Аднак там жа сустрэнеш да дзесятка большых i меншых стаянак новага каменнага веку з мноствам знаходак. Нярэдка яны ўтвараюць вялікія групы ў некалькі паселішчаў. У пошуках месцаў для жыцця неалітычны чалавек пачаў асвойваць берагі i меншых рачных i азёрных вадаёмаў. Мы не ведаем, ці адбылося ў пачатку неаліту пранікненне нейкага новага насельніцтва на тэрыторыю Беларусі. Мяркуючы па крамянёвых вырабах, хутчэй за ўсё мясцовае спрадвечнае жыхарства само паступова ўспрымала ад сваіх паўднёвых i паўднёва-заходніх суседзяў усё тое, што было характэрнае для новакаменнага веку.

Неаліт на Беларусі
Паселішча позняга неаліту Асавец-2 (Бешанковіцкі р-н). Мастак П. Драчоў

У 3-м тысячагоддзі да н.э. земляробчыя культуры з захаду і з поўдня пачалі засяляць тэрыторыю Беларусі або распаўюджваць свой уплыў на тутэйшыя культуры з традыцыйнай гаспадаркай. Да носьбітаў новай формы гаспадаркі, якія пакінулі свой след на тэрыторыі Беларусі, належалі плямёны культуры лейкападобных кубкаў і культуры шарападобных амфар. З поўначы прыйшлі плямёны яшчэ адной уплывовай культуры, якая належала да традыцыйнай формы гаспадаркі – культуры тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі.

Асноўнай збожжавай культурай быў ячмень. Пазней пачалі вырошчваць жыта, проса, лён. З сцеблаў крапівы, льну і каноплі здабывалі валокны, з якіх рабілі ніткі для тканін і шыцця. З жывёл да канца неаліту былі ўжо прыручаны козы, авечкі, каровы, коні і свінні.

У сувязі з пашырэннем земляробства, для ачышчэння пад пашу лясных масіваў, вялікую вагу набыў выраб каменных сякераў. У познім неаліце ўзнікае новы метад апрацоўкі камяню – шліфоўка. У познім неаліце у некаторых рэгіёнах на захадзе Беларусі крамянёвую сыравіну для прыладаў працы пачалі здабываць шахтавым спосабам.

Канчаткова працэс трансфармацыі гаспадаркі скончыўся толькі ў сярэдзіне 1-га тысячагоддзя да н.э., у перыяд пераходу да ранняга жалезнага веку.

© М. Чарняўскі

Подписаться
Уведомить о
guest
0 Comments
Межтекстовые Отзывы
Посмотреть все комментарии