Іінтэлектуальны архітэктар новай Усходняй Еўропы і абаронца незалежнасці Беларусі Ежы Гедройц належыць да тых палітычных мысляроў XX стагоддзя, уплыў якіх нельга вымераць колькасцю дзяржаўных пасад, выбарчых перамог або падпісаных законаў. Ён не ўзначальваў урад, не камандаваў арміяй і не меў уласнай палітычнай партыі. Аднак створаная ім інтэлектуальная прастора істотна паўплывала […]
Найноўшая гісторыя Беларусі
51 артыкулаў
(1917-ц.ч.)
Незалежніцкія настроі ў беларускім руху 1917 — пач. 1918 былі ў значнай ступені выкліканы палітыкай Часовага ўрада Расіі, які не хацеў лічыцца з патрабаваннямі беларускіх арганізацый аб наданні Беларусі статуса аўтаноміі ў складзе Расійскай дэмакратычнай федэратыўнай рэспублікі, а таксама палітыкай Савета Народных Камісараў Расіі, які вёў перагаворы з Германіяй аб лёсе Беларусі без удзелу ў іх прадстаўнікоў беларускага народа. Незалежніцкія тэндэнцыі ўзмацніліся пасля разгону Усебеларускага з’езду і пасля таго, як 3-і Усерасійскі з’езд Саветаў (студзень 1918) ухваліў гэты разгон.
25 сакавіка 1918 Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага кангрэса абвясціў Беларускую Народную Рэспубліку (БНР).
Уздым нацыянальна-вызваленчага руху на Беларусі, абвяшчэнне БНР і дзейнасць яе кіруючых органаў падштурхнулі бальшавіцкі ўрад у Маскве да фармальнага прызнання права беларускага народа на самавызначэнне і нацыянальную дзяржаўнасць. Пасля ліквідацыі войскамі Чырвонай Арміі БНР у снежні 1918 ЦК РКП(б) прыняў рашэнне аб стварэнні беларускай савецкай рэспублікі. Сфарміраваны Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі, маніфестам якога 1 студзеня 1919 Беларусь абвешчана Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікай, а Рада і ўрад БНР аб’яўлены па-за законам.
Існаванню беларускай дзяржаўнасці працівіліся прыхільнікі ідэі ўнітарнай камуністычнай дзяржавы, як у Маскве, так і на месцах. На Першым Усебеларускім з’ездзе Саветаў, які адбыўся ў Мінску 2-3 лютага 1919, было прынята рашэнне пра аб’яднанне Беларусі з савецкім урадам Паўднёвай Літвы. 27 лютага 1919 было аформлена стварэнне Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялітычнай Рэспублікі (Літбел).
Услед за наступленнем Польшчы ў 1919 і польска-савецкай вайной у 1920 Беларусь была ізноў падзеленая паводле Рыжскага мірнага дагавора (18.3.1921). Каля 100 тыс. км² тэрыторыі Беларусі адышло да Польшчы, на астатняй тэрыторыі (107 тыс. км²), дзе пражывала каля 5 млн беларусаў, была абвешчана Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (БССР), якая ў 1922 увайшла ў СССР.
Генералу Андэрсу ўдалося тое, што здаецца немагчымым. З тысяч знясіленых працоўных лагераў у амаль нечалавечых умовах ён стварыў эфектыўныя і грозныя баявыя сілы. Савецкі «саюзнік» не палегчыў яму гэтую задачу. У чэрвені 1941 года Трэці рэйх напаў на СССР і сталінская імперыя апынулася на баку саюзных краін. 30 ліпеня ў […]
Рыжскі мірны дагавор (Рыжскі мір) быў заключаны 18 сакавіка 1921 г. у Рызе паміж РСФСР і УССР з аднаго боку, і Польшчай з другога. Беларускія дэлегацыі ні ад БССР, ні ад БНР не былі дапушчаныя да падрыхтоўкі і падпісання дамовы. Аднак польскі гісторык Здзіслаў Вінніцкі адзначае, што фармальна бакі вайны […]
3 прыходам да ўлады ў кастрычніку 1917 г. бальшавікоў становішча ўсіх канфесій у грамадстве карэнным чынам змянілася. Пачалася доўгая канфрантацыя дзяржавы і царквы. Такая палітыка была выклікана тым, што марксізм-ленінізм разглядаў барацьбу з рэлігіяй як адзін з напрамкаў класавай барацьбы пралетарыята з капіталам. Дэкрэт СНК „Аб аддзяленні царквы ад дзяржавы […]
27 снежня 1918 г. Рада і ўрад БНР пераехалі ў Вільню, а затым (у выніку наступлення Чырвонай Арміі і дзейнасці польскіх дабраахвотніцкіх ваенізаваных фарміраванняў) у Гродна. Пад эгідаю ўрада БНР знаходзіліся некаторыя мясцовыя арганізацыі, быў наладжаны выпуск 5 беларускіх газет. Урад БНР у гэты час вёў барацьбу супраць прэтэнзій Польскай […]
Паўстанне пачалося 9 лістапада 1918 года ва Усвяцкай ды Касплянскай валасцях Веліжскага павета. Апошняй кропляй да выступлення стала ваенная мабілізацыя грамадзян 1893 — 1898 гадоў нараджэння. Быў выстаўлены лозунг „Далоў Саветы!“, паўстанцы патрабавалі таксама аднаўлення манархіі. Сярод удзельнікаў паўстання былі афіцэры Белае гвардыі, памешчыкі, духавенства, але галоўным чынам, гэта былі […]
Не магу зразумець нашых заходніх суседзяў, бо яны спяць і сняць аб усходніх крэсах. Так яны называюць Заходнюю Беларусь, Заходнюю Украіну і частку Летувы. Палякі лічаць гэтыя тэрыторыі этнічна польскімі. Як жа польскімі? Была Польская Карона, было Літоўскае Княства. Цяжкія ваенныя выпрабаванні вымусілі ВКЛ шукаць дапамогу ў Польшчы, якая, у […]
На Тэгеранскай канферэнцыі ў 1943 г. была абумоўлена будучая савецка-польская мяжа – па «лініі Керзону» (з адступленнем у шэрагу перыферыйных раёнаў на карысць Польшчы), а прэтэнзіі Польшчы на землі Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны будуць задаволены за кошт Германіі (землі Сілезіі і Памор’я, што ў 1,5 разы павялічылі Польшчу). Такім […]
Выспяванне эканамічнага крызісу. Нафтарублі не маглі паступаць безупынна. Ужо ў першай палове 70-х гг. кошт нафты папоўз уніз. Атрыманыя на хвалі рыначнай канюнктуры сродкі былі хутка праедзеныя. У 1971—1985 гг. тэмпы росту выдаткаў на сацыяльную сферу і заработную плату апярэджвалі тэмпы росту нацыянальнага даходу. Рэформы А. Касыгіна праваліліся. Сацыялістычная планава-дзяржаўная […]